چرا بوشهری ها به جای کوچه های سینه زنی در حال گردش هستند؟ + عکس و فیلم


خبرگزاری فارس – مسجد و هیئت – امیرحسین کسایی: اگر تا به حال در ماه محرم به بوشهر سفر کرده باشید یا تصاویری را از تلویزیون تماشا کرده باشید یا عزاداری سنتی جهانبخش کردی زاده معروف به بخش یا بخشی نوها خان را دیده باشید، می دانید که عزاداری مردم بوشهر و سایر شهرهای جنوبی است. با سایر نقاط کشور متفاوت است. حتی در نحوه ایستادن و تشکیل دسته های عزاداری، مردم بوشهری متفاوت از شهرهای دیگر عمل می کنند. عزاداری سنتی که بسیاری از مردم آن را به «بخشو» می شناسند، سبکی خاص و صدایی منحصر به فرد از عزاداری سنتی بوشهری و سینه زنی دارد. پس صدای او در مداحی را معادل قرائت قرآن عبدالباسط می دانند، اما این نوع عزاداری بوشهری از کجا می آید؟


تصویری بازسازی شده از سروان عباس بنیانگذار بوشهر در سوگ

نخدا عباس بنیانگذار عزاداری سنتی بوشهر

عباس ملوان معروف به نخدا عباس دریانورد و شاعر ایرانی دوره قاجار و پهلوی بود. او «مشهورترین ناخدای ایران در دوره قاجار» بود. نخدا عباس به خواندن و نوشتن علاقه داشت و چندین هزار بیت از ادبیات فارسی را حفظ کرده بود. در سفرهای خارجی و داخلی خود اغلب خاطرات می نوشت که حدود 200 صفحه خطی از آن باقی مانده است. وی همچنین اشعاری در مدح پیامبر اسلام و ائمه دارد که به همراه 14 عکس و نسخه خطی توسط نوه ایشان در اختیار بنیاد ایران شناسی قرار گرفته است. نخدا عباس در ایام عزاداری محرم مرثیه سرایی می کرد و شیوه عزاداری بوشهر را پایه گذاری کرد.


بوشهری ها جمع شدند و جنگیدند

عزاداران در “بارو” جمع می شوند.

اما نظر نخدا عباس برای شروع این نوع عزاداری چه بود؟ علیرضا پولاد یکی از مداحان بوشهری در این باره می گوید: ناخدا عباس یک ملوان است به همین دلیل مدل عزاداری بوشهر را با توجه به اتفاقات دریا طراحی کرده است و اگر سنگی روی آب ساکن بیفتد حلقه ها در مرکز سنگ این اتفاق ناخدا را وادار می کند تا عزاداران را بر اساس این دایره ها در دسته جمع کند و به هر دایره «بور» گفته می شود و مداح در وسط آن قرار می گیرد.


علیرضا پولاد مداح اهل بیت (ع)

صدای عزاداری در بوشهری ها چیست؟

روند عزاداری مردم بوشهری شبیه حرکت کشتی است. نخدا عباس برای ساختن آهنگ و آهنگی برای عزاداری بوشهری ها به صدای پاشیدن آب بر سر کشتی گوش داد و این همان صدایی است که امروز بوشهری ها به سینه می زنند. پولاد گفت: شتاب و کاهش سرعت حرکت سینه شبیه به حرکت کشتی است. کشتی ابتدا به آرامی حرکت می کند، سپس بالا می رود و در نهایت دوباره مستقر می شود.

عزاداری سنتی بوشهر و شیر زنی

«یونیت» اوج سینه بوشهری است

اوج سینه بوشهری زمانی است که مداح اعلام می کند: «واحد» و این بار سینه بوشهری حال و هوای دیگری دارد و قوی تر و ضرب خاصی می شود. پولاد می گوید: ناخدا از زنگبار سنج و دمام آورد تا مردم را از فرا رسیدن ماه محرم آگاه کند و مجلس عزا برپا کند. گروه سنج و دمام متشکل از یک دختر دمام، دو دختر قنبر و یک دختر اشکون است که رهبر اصلی گروه است و آهنگ ها را رهبری می کند. عزاداری بوشهری ها از دمام آغاز و با ارسال صلوات و تجمع مردم پایان یافت.


در بوشهر با نواختن زنگ و طبل شروع عزاداری را اعلام می کنند

پیشخوان ضربات سینه را در خود جای می دهد!

بعد از نماز در مجلس قرائت شد. در پیش خوانی مداحی مجلس را به شیوه سینه زدن آماده کرد. او شعرهای کوتاهی را با پاسخ های کوتاه حضار خواند. «حسن به زهر کشته شد/ حسین به شمشیر یافا کشته شد» یا «حسین مظلوم شد» از جمله شعرهایی بود که پیشخان خوانده بود. پولاد می گوید: کار پیشخوان در اصطلاح بوشهری گذاشتن صندوق است، شعر می خواند و مردم بر سینه می زنند و پاسخ می دهند تا به نظم لازم برسند، خواننده اصلی ناله اول، ناله دوم، ناله سوم را می خواند. و ناله سوم و چون به آن میل کرد اعلام می کند: «واحد» و ناله اول را برای یک ناله می خواند و بعد از آن بعد از واحد که دو مرتبه است، ناله می خوانند.

عزاداری بوشهری ها بر اساس شرح وقایع عاشورا است

عزاداری در شهر بوشهر بر اساس اشعار خاصی است و اغلب مداحان اشعاری می خوانند که واقعه کربلا را بیان می کند و احساسات ماتم را بیان می کند. میدان رفتن حضرت قاسم و وقایع پیش آمده یا زبان داستان های امام حسین(ع) نمونه هایی از موضوعات اشعار بوشهری است. پولاد می گوید: در نقاط مختلف کشور گاهی می بینیم که در اشعارش از کربلا رفتن و عشق به معصوم صحبت می کنند اما این گونه شعر در بوشهر جایی ندارد. در بوشهر شعر تنها روایت وقایع و ماجرای کربلاست. مراسم عزاداری در بوشهر از شب هفتم محرم الحرام آغاز و تا شب سیزدهم ادامه دارد.

عزاداری بانوان بوشهری

عزاداری بانوان نیز در بوشهر رسم خاصی دارد. یکی از برنامه های عزاداری ویژه بانوان بوشهری «حجله قاسم» در روز ششم محرم است. در این مراسم جوانانی که از محرم سال گذشته تا محرم امسال فوت کرده اند و مجرد هستند به عزاداری و سوگواری پرداخته می شوند. پولاد می گوید: یکی دیگر از مدفن زنان در بوشهر «مختک علی اصغر» نام دارد که به معنای گهواره علی اصغر است، در این عزاداری گهواره ای آورده می شود و زنانی که می خواهند بچه دار شوند به آن متوسل می شوند و زنان بچه دار در آن نماز می خوانند. مراسم تا فرزندشان عاقبت بخیر و شجاعی داشته باشد در این مراسم اشعاری با مضمون لالایی برای حضرت علی اصغر (ع) خوانده شد.


توسل زنان به مختک علی اصغر (ع)

صبح! یک نفس، یک شب، خدا را شکر

یکی دیگر از رسوم مردم بوشهر در مراسم عزاداری محرم، مراسم سحر عاشورا نام دارد. در این مراسم که در شب تاسوعا برگزار می شود، عزاداران از خداوند منان راز و نیاز امام حسین (ع) و یارانش را یاد می کنند. ساعتی قبل از اذان در همان فضای حسینیه ها و محل سینه زنی دور یک بار جمع می شوند و «بور» می سازند و پشت می کنند و شمع روشن می کنند. در این هنگام این شعر را زیر لب داشتند که می فرمودند: «صبح بیدارم فی سبیل الله / تا حسین در زمین کربلا کشته نشود». کربلا» این گونه تا اذان صبح نماز می خوانند تا صبح عاشورا فرا نرسد، پس از اذان، زنان با حال و هوای خاصی فریاد عتاب سر می دهند و گویی دلشان جاری می شود، اشک می ریزند. و فریاد زد: «صبح هلاکت دمید/ گشت در دهان یزید» سپس نماز صبح را به جا آوردند و برای عزاداری روز عاشورا آماده شدند و در روز عاشورا نذری آش بوشهری جزء دائمی مجالس است. .

ساربان پسر صغیر حسین مفقود شده است

عزاداری متفاوت دیگری در شهرستان بوشهر برگزار شد. روز بعد از عاشورا است که عزاداران به کوچه ای اطراف حیات می روند. پولاد می گوید: در حمله نیروهای یزید به خیمه های اهل بیت(ع) دو فرزند از این خاندان مفقود و به شهادت رسیدند و در این مراسم عزاداری عزاداران در کوچه ها می گویند: فرزند کوچک حسین است. مفقودالاثر به اندازه ساربان/ زینب از درد خم شده ساربان» با این دم به سر و سینه زدند روز سیزدهم محرم مصادف با سومین روز شهادت امام حسین علیه السلام نماز اقامه شد. توسط هیئت هایی به منظور گرامیداشت فعالیت طایفه بنی اسد در تشییع پیکرهای شهدا در کربلا.

عزاداری سنتی بوشهر با نوای علیرضا پولاد

شهر بوشهر از 4 محله سنتی به نام های دهدشتی، شبندی، بهبانی و کوتی تشکیل شده است و هیئت های مرکزی در این 4 محله مستقر هستند و به عزاداری می پردازند. در سایر محلات از جمله امامزاده، رویهار، دواس، سلح آباد، جابری و… عزاداری سنتی بسیار رایج است. نخدا عباس بنیانگذار عزاداری سنتی بوشهر در 23 فروردین 1332 یا 1333 در اهواز درگذشت و در آرامگاه علی بن مهزیار اهواز به خاک سپرده شد. اگر در ماه محرم در بوشهر هستید، حتما از مجالس عزاداری سنتی آنها دیدن کنید.

انتهای پیام/




این مقاله را برای صفحه اول پیشنهاد دهید